Thuiskopieheffingen betalen uit de algemene staatskas is niet toegestaan

 In Auteursrecht, Copyright

Bij het kopen van harde schijven, mp3-spelers, smartphones en tablets gaat in Nederland een klein deel van het aankoopbedrag naar auteurs en artiesten. Die worden daarmee gecompenseerd voor de kopieën die van hun auteursrechtelijk beschermde werken worden gemaakt voor privégebruik. Dit is de zogenaamde thuiskopie heffing. In Spanje geldt echter een andere regeling. Daar worden rechthebbenden gecompenseerd uit de algemene staatskas. Het Europese Hof van Justitie heeft nu bepaald dat dat niet mag.

Historie van de thuiskopie

In vrijwel heel Europa hebben overheden lang geleden al wettelijk geregeld dat de thuiskopie is toegestaan. De mogelijkheid om een werk voor privégebruik te kopiëren werd oorspronkelijk gezien als verlengde van het ‘legale’ genot van dat werk. Daarnaast zou controle op thuiskopiëren onmogelijk zijn zonder inbreuk te maken op de persoonlijke levenssfeer. Oorspronkelijk bestond er in veel landen geen vergoeding om auteursrechthebbenden tegemoet te komen voor deze uitzondering op het auteursrecht.

Dit veranderde door de opkomst van moderne technieken die eenvoudig kopiëren van werken mogelijk maakten. Tegenwoordig bepaalt de Europese Auteursrechtrichtlijn dan ook dat auteursrechthebbenden moeten worden gecompenseerd voor de schade: de thuiskopievergoeding. De Europese lidstaten zijn echter vrij hier zelf invulling aan te geven. Die invulling verschilt van land tot land en leidt nogal eens tot discussie, bijvoorbeeld over de manier waarop de compensatie wordt betaald, en over de hoogte daarvan. Zo ook in Spanje.

Wat gebeurt er in Spanje?

In Spanje, en overigens ook in Finland, Estland en Noorwegen, is de thuiskopievergoeding onderdeel van de staatsbegroting. Elke inwoner betaalt er dus aan mee. Twee Spaanse organisaties die zorgen voor collectief beheer van auteursrecht, Egeda en Vegap (vergelijkbaar met onze Buma/Stemra) vonden deze Spaanse werkwijze niet eerlijk. Immers, de thuiskopievergoeding wordt zo door iedereen betaald en niet alleen door degenen die daadwerkelijk thuiskopieën maken. Bovendien wordt in Spanje de thuiskopievergoeding jaarlijks als een gemaximeerd bedrag van tevoren opgenomen in de staatsbegroting, hetgeen niet garandeert dat de werkelijke schade van de auteursrechthebbenden wordt gecompenseerd.

Egeda heeft daarom in 2013 bij het Spaanse hooggerechtshof een verzoek ingediend om deze regeling ongeldig te verklaren. De Spaanse rechter besloot in 2016 een prejudiciële vraag te stellen aan het Europese Hof van Justitie: is de Spaanse manier van compenseren toegestaan?

Wat vindt het Europese Hof?

De Advocaat-Generaal (A-G) bij het Hof van Jusitie adviseert het Hof over de te nemen juridische koers voor een zaak, zo ook voor deze vragen. A-G Szpunar concludeerde dat de Spaanse thuiskopieregeling niet in strijd is met de Auteursrechtrichtlijn of eerdere uitspraken van het Hof. Sterker nog, de A-G zou het liefst zien dat de thuiskopievergoeding overal los werd gekoppeld van het principe van ‘de gebruiker betaalt’. Volgens hem is door de technologische evolutie een heffing per apparaat niet meer van deze tijd. Vandaag de dag kun je alles simpel delen met verschillende apparaten; hierdoor kun je niet meer per apparaat nagaan welk feitelijk gebruik ervan wordt gemaakt door een concrete gebruiker. Wel vond de A-G dat uitgaan van een schatting vooraf, in plaats van de werkelijke kosten voor compensatie achteraf, in strijd is met de Auteursrechtrichtlijn.

Het Hof deed op 9 juni 2016 uitspraak en volgt het advies van de A-G niet geheel. Het Hof overweegt dat de lidstaten in principe zelf invulling mogen geven aan de thuiskopieregeling. Het is volgens het Hof daarbij niet vereist dat de thuiskopievergoeding wordt gedragen door diegenen die daadwerkelijk de thuiskopieën maken. Als een particulier een mp3-speler koopt, kan hij daarop een thuiskopie maken. En dat is volgens het Hof voldoende. Wat volgens het Hof echter te ver gaat, is dat ook bedrijven mee betalen aan de thuiskopieheffing. Bedrijven hebben immers helemaal niet het recht een privékopie te maken. Een betalingsverplichting kan wel worden opgelegd aan bedrijven, maar dan alleen als zij de mogelijkheid hebben deze door te belasten aan particulieren, zoals in Nederland de producenten van gegevensdragers doen. Maar als de thuiskopieheffing wordt betaald uit de Algemene Kas, betalen ook bedrijven daaraan mee. Dat mag dus niet van het Hof.

Lees hier een annotatie van Deikwijs advocaat Douwe Linders over de thuiskopie en hier een bericht over de thuiskopie-zaak die hij won tegen de Staat der Nederlanden

Recente berichten