NUV/Tom Kabinet: Staat het auteursrecht toe dat een e-book tweedehands wordt doorverkocht?

 In Auteursrecht, Copyright, E-books, Procedures, Uitgevers

Is het onder het auteursrecht toegestaan jouw eigen e-book als tweedehands exemplaar te verkopen aan een ander? Over die vraag woedt al jarenlang een rechtszaak tussen uitgevers en de website TomKabinet.nl.

Wat doe je als je bent uitgekeken op jouw paperbackeditie van De ontdekking van de hemel? Het zal inmiddels wat ezelsoren hebben, staat niet echt chique in de boekenkast. Misschien kun je er nog iemand anders blij mee maken. En met jouw exemplaar van dat boek mag je natuurlijk doen wat je wilt. Je kunt het weggooien, of je kunt het doorverkopen aan een ander. Dat is logisch, het is jouw boek. Maar bij e-books is dat minder logisch.

Tom Kabinet is een website waar tweedehands e-books kunnen worden doorverkocht. Zij vinden natuurlijk dat dit net als bij een papieren boek mogelijk moet zijn. Tom Kabinet is van mening dat de rechthebbende van een auteursrechtelijk werk zich niet meer op het auteursrecht kan beroepen om doorverkoop tegen te gaan wanneer het betreffende exemplaar gewoon legaal in de omloop is gebracht. Volgens hen is na die eerste legale koop het auteursrecht op het werk dan ‘uitgeput’ zoals dat heet.

Het Nederlands Uitgeversverbond versus Tom Kabinet

Het Nederlands Uitgeversverbond (NUV) staat lijnrecht tegenover Tom Kabinet. Het NUV vindt dat er geen sprake is van ‘uitputting’, en dat Tom Kabinet inbreuk pleegt op het auteursrecht door e-books zonder toestemming van de rechthebbenden door te verkopen. Volgens het NUV zijn er grote verschillen tussen e-books en papieren boeken. E-books kunnen bijvoorbeeld niet slijten, zijn goedkoper dan papieren boeken, en gemakkelijker om onrechtmatig te kopiëren. In 2014 vingen zij de strijd aan met Tom Kabinet in een kortgedingprocedure.

Tom Kabinet verdedigde zich in het kort geding met een beroep op een eerdere uitspraak van het Europese Hof van Justitie: de UsedSoft-uitspraak. Daarin heeft het Hof beslist dat legaal verkregen software tweedehands mag worden doorverkocht, op voorwaarde dat degene die de software doorverkoopt zijn eigen softwarekopie van zijn systeem wist.

De kortgedingrechter durfde echter niet met zekerheid te stellen dat deze uitspraak ook geldt voor e-books. De vorderingen van het NUV werden afgewezen. Het NUV legde zich daar niet bij neer en ging in 2015 in hoger beroep bij het gerechtshof in Amsterdam. Het hof oordeelde met betrekking tot legaal verkregen e-books in principe hetzelfde als de kortgedingrechter, en wilde de algehele dienstverlening van Tom Kabinet dus niet verbieden. Wel legde het hof de diensten van Tom Kabinet aan banden waarbinnen ook illegaal verkregen e-books verhandeld konden worden. Tom Kabinet kreeg drie dagen de tijd om die dienst uit de lucht te halen.

Wat is de toekomst van de tweedehands handel in e-books?

De dienstverlening van Tom Kabinet is sindsdien veranderd. Zo verkopen ze nog enkel e-books die door Tom Kabinet zelf nieuw zijn gekocht of waarvan zij hebben kunnen vaststellen dat deze legaal zijn verkregen. Daarnaast moeten leden verklaren dat het verkochte exemplaar van hun eigen systemen is verwijderd.

Het NUV wil echter nog steeds dat ook de doorverkoop van legale e-books wordt gestaakt. Daarom zijn zij in 2015 een nieuwe rechtszaak gestart bij de rechtbank Den Haag waarin op 12 juli 2017 uitspraak is gedaan.

De rechtbank vindt om te beginnen de vrees van het NUV dat illegaliteit nog steeds op de loer ligt, niet relevant. Ze baseert haar oordeel dus puur op de huidige, aangepaste dienstverlening van Tom Kabinet.

De rechtbank stelt vervolgens vast dat Tom Kabinet geen “mededeling aan het publiek” verricht, waarvoor zij toestemming van de uitgevers nodig zou hebben. Een e-book wordt immers slechts meegedeeld aan die ene betreffende koper, niet aan “een publiek”. Bovendien, zelfs al zou wel sprake zijn van een mededeling aan het publiek, dan zou de eigendomsoverdracht van deze “mededelingshandeling” een “distributiehandeling” maken. En bij distributiehandelingen komt de vraag aan de orde of sprake kan zijn van uitputting van het auteursrecht. Indien een exemplaar van een werk eenmaal rechtmatig is gedistribueerd, kan de doorverkoop daarna niet worden verboden.

De rechtbank vervolgt met een uiteenzetting over de verschillende kopieën die door Tom Kabinet worden gemaakt in het proces van de aankoop van een e-book door een gebruiker van de website. Al die kopieën zijn geen probleem zolang die uitputtingsleer maar geldt voor e-books, op één kopie na. Tom Kabinet bewaart een kopie op haar eigen servers nadat de koper het e-book heeft gedownload. Dat is in strijd met het vereiste van het Hof van Justitie in de Usedsoft-uitspraak dat de verkoper de eigen kopie moet wissen. Dus Tom Kabinet hangt al.

Maar de rechtbank ziet wel in dat deze zaak groter is dan Tom Kabinet. Hoewel de vorderingen van het NUV al kunnen worden toegewezen, besluit zij toch om vragen van uitleg te stellen aan het Europese Hof van Justitie: is het distributierecht nou van toepassing op niet-tastbare werken zoals een e-book? En zo ja, is de uitputtingsleer dan van toepassing?

De partijen mogen op 30 augustus nog reageren op de formulering van de vragen aan het Hof van Justitie. Daarna gaat de zaak naar Luxemburg. Wordt dus nog wel enige tijd vervolgd.

Recente berichten